Gratis openbaar vervoer voor ouderen: meer dan slechts een hype?
Uit de evaluatie van de proeven met gratis OV voor 65-plussers in Noord-Holland, Nijmegen, Parkstad Limburg en Rotterdam blijkt allereerst en vooral dat veel meer ouderen met het OV gaan reizen en dat zij ook veel vaker gaan reizen. Het aandeel frequente gebruikers verdubbelt, het aandeel gebruikers stijgt met 50%. Dit effect zien we in alle gebieden, los van de kwaliteit van het bestaande voorzieningenniveau.
In het onderzoek is ook gekeken waar dit vervoer vandaan komt. Een belangrijke doelstelling van het gratis openbaar vervoer voor ouderen is om de deelname aan activiteiten te stimuleren en daarmee maatschappelijk isolement te voorkomen. Het nieuwe OV vervoer is voor een deel substitutie vanuit de auto en de fiets en voor een deel zijn het nieuwe reizen.
Het onderzoek wees ook uit dat gratis openbaar vervoer voor ouderen in de daluren lege stoelen vult en dat er geen extra capaciteit behoefde te worden ingezet. Het onderzoek wees niet uit dat gratis openbaar vervoer leidt tot minder eenzaamheid.
Moeten we doorgaan met gratis openbaar vervoer voor 65-plussers? In beginsel is TransTec tegen gratis openbaar vervoer. Een bewuste afweging tussen het wel of niet maken van een reis en het daarbij meewegen van de kosten, kunnen de mobiliteitsbehoefte beheersbaar houden. Feitelijk een zelfde redenering als bij de kilometerheffing voor het autoverkeer. Het gratis maken van het OV voor studenten, heeft geleid tot massale vervoersstromen in studentensteden. Een groot deel van die ritten zou anders op de fiets zijn gemaakt.
SOV (© TransTec)
Er zijn een aantal goede redenen om openbaar vervoer voor 65-plussers wel gratis te maken en collectief aan te bieden.
- Een gratis OV Seniorenkaart is een gemakkelijke en prettige service aan reizigers die soms wat moeite hebben met nieuwe technologieën en ingewikkelde tariefsystemen. Zij hoeven zich niet te verdiepen in de werking van strippenkaart of de tarieven op de chipkaart, maar kunnen met deze kaart gemakkelijk en zonder zorgen reizen. Bij de introductie van de OV chipkaart is op deze wijze de communicatie voor een grote groep reizigers zeer eenvoudig geworden.
- Ouderen kunnen gemakkelijker deelnemen aan activiteiten, maar bijvoorbeeld ook vaker op bezoek bij leeftijdgenoten. De prijs van het vervoer is geen belemmering. Om eenzaamheid tegen te gaan is dit één (kleine) maatregel die kan helpen.
- Er worden lege stoelen gevuld, dat is een nuttig gebruik van maatschappelijke investeringen. Ouderen reizen in de regel buiten de spits. Op dat moment is er voldoende capaciteit aanwezig om de stroom op te vangen. Het aantal reizen per oudere is bovendien beperkt, vergeleken met een forens of student.
- Ouderen zullen vaker hun auto laten staan of wellicht afschaffen. Dit vermindert de parkeerbehoefte in steden. Ook kunnen ze aangespoord worden om de spitsreizen die ze maakten, eerder in de daluren maken. Dit zal effect hebben op de capaciteitsbehoefte op de wegen, ook in de spits. Alle beetjes helpen.
Lege stoelen (© TransTec)
De hamvraag is dan wat het zou kosten om de gratis OV Seniorenkaart in Nederland mogelijk te maken. Er van uitgaande dat er alleen sprake is van derving van inkomsten en uitgaande van een regeling vergelijkbaar met de OV studentenkaart (iedereen doet mee) gaat het wellicht slechts om een relatief klein bedrag per oudere; bijvoorbeeld € 10 per maand. Met 2,4 miljoen 65-plussers in Nederland komen we dan uit op bijna 300 mln. per jaar. Al bij al een financiële inspanning die niet onoverkomelijk is.
Gratis OV voor 65+ (© C Boers)